Anayasa [Lisans]

Ders İzlencesi / Syllabus

Anayasa dersinin amacı, siyasal düzenin arka planında işleyen hukuksal normların bilinmesidir. Siyasal düzen bir taraftan, partiler, seçimler, kanunlar, parlamentolar yoluyla işlerken; diğer yandan başta anayasal normlar ve teamüller olmak üzere hukuksal normlar bunu hem düzenli hem de görünür kılmaktadır. Anayasa dersi, siyasetin hukukunu kavramayı amaçlar. Siyasal düzene egemen olan temel kaidelerin belirlenmesi yanında anayasanın bir diğer işlevi, bireyin devlete karşı korumasıdır.

Bu ders İktisadi İdari Bilimler Fakültesinin diğer bölümlerinde okutulan Anayasa Hukuku derslerinden farklı olarak, sadece anayasa genel teorisine yer vermektedir. Türk anayasa hukuku meseleleri, genel teori için örneklerle anlatılmakta, son üç hafta Türk anayasa hukuku dogmatiğine çok kısaca yer verilmektedir.

Derse katılacak öğrencilerin önerilen kitaplardan en az birini temin etmeleri ve haftalık programa uygun olarak okuma yaptıktan sonra derse gelmeleri beklenir.

Haftalık İzlence

Hafta/Week Türkçe English
1 Siyasal iktidar, egemenlik, devlet ve hukuk düzeni Political power, sovereignty, state and law
2 Anayasa türleri, anayasal devlet ve kurucu iktidar Different type of constitutions, constitutional state and constituent

power

3 Anayasanın değiştirilmesi ve yorumlanması Constitutional amendments and interpretation of the constitution
4 Kanunların anayasaya uygunluk denetimi: Anayasa yargısı Judicial review
5 Yasama organı ve yasama fonksiyonu Legislative power and its function
6 Yürütme organı ve yürütme fonksiyonu Executive power and its function
7 Yasama-Yürütme İlişkisi (Hükümet Sistemleri) Governmental systems
8 İnsan hakları ve özgürlükler Human rights and liberties
9 Demokrasi Democracy
10 Seçimler ve seçim sistemleri Elections and electoral systems
11 Siyasal partiler Political parties
12 Osmanlı-Türk anayasal gelişmeleri Constitutional development in Ottoman and turkey
13 Türk anayasasının temel ilkeleri The principles of the Turkish constitution
14 Türk anayasal düzenine genel bir bakış An overview on the Turkish constitutional system

Ders Kitapları [Önerilen]

anayasa genel esaslar

Kemal Gözler, Anayasa Hukuku Genel Esaslar (Ders Kitabı), Ekin Yayınevi [Bursa], 2022

Teziç - Anayasa Hukuku

Erdoğan Teziç, Anayasa Hukuku, Beta Yayınevi [İstanbul], 2021

Kaboğlu - Anayasa Hukuku Dersleri

İbrahim Ö. Kaboğlu, Anayasa Hukuku Dersleri (Genel Esaslar), Legal [İstanbul], 2021

Okuma Önerileri

ÖNERİLEN OKUMALAR

  • Carl J. Friedrich, Sınırlı Devlet, (çev. Mehmet Turhan), Liberte, Ankara, 2014.
  • David Landau, Suistimalci Anayasacılık, (çev. İzzet Eroğlu), Astana Yayınları, Ankara, 2019.

DERS GÖRSELLERİ

1. HAFTA: BAŞLANGIÇ

Dersin Tanıtımı ve Başlangıç: Modern Devlete Giden Yol

İlk hafta dersin amacı, kapsamı, işlenişi ve ders materyalleri tanıtılacaktır. Ardından tarım devriminden modern devletin oluşumuna uzanan tarihsel dönüşüm ele alınacaktır. Tarımsal üretim ve yerleşik hayatın siyasal örgütlenmeye etkisi; sanayi devrimine giden düşünsel, ekonomik ve toplumsal gelişmeler; sanayileşme ile modern devlet arasındaki ilişki incelenecektir. Modern öncesi düzen ile modernite, özellikle egemenlik, iktidarın sınırları ve bireyin siyasal konumu bakımından karşılaştırılacaktır.

Görseller ve konu akışı

  1. Tarım Devrimi ve Sonuçları
  2. Sanayi Devrimine Giden Yol
  3. Sanayi Devrimi, Modernite ve Modern Devlet
  4. Modern Öncesi Düzenden Modern Devlete

Bu hafta şu sorular tartışılacaktır:

  • Tarım devrimi, ortak ihtiyaçları ve yönetim örgütlenmesini nasıl dönüştürmüştür?
  • Sanayi devrimini hazırlayan düşünsel, ekonomik ve toplumsal koşullar nelerdir?
  • Modern devletin oluşumu, sanayileşmeyle nasıl bir ilişki içindedir?
  • Moderniteyle birlikte egemenliğin kaynağı, yönetimin meşruiyeti ve bireyin tebaadan yurttaşa dönüşümü nasıl açıklanabilir?

 

1-1 Tarım devrimi ve sonuçları
1-2 Sanayi devrimine giden yol
1-3 Sanayi devrimi ve modernite
1-4 Modern öncesi ve modern sonrası

2. HAFTA: ABD ANAYASA DEVRİMİ

ABD Anayasa Devrimi, Kuvvetler Ayrılığı ve Normlar Hiyerarşisi

İkinci hafta, 1787 ABD Anayasası’nın ortaya çıkış koşulları ve modern yazılı anayasacılıktaki öncü konumu ele alınacaktır. Yeni siyasal düzeni kurma ihtiyacı ile iktidarı üstün ve bağlayıcı kurallarla sınırlandırma düşüncesi arasındaki ilişki incelenecektir. Kuvvetler ayrılığının amacı ve Amerikan anayasal düzeninde fren ve denge mekanizmalarıyla nasıl somutlaştığı tartışılacaktır. Ardından normlar hiyerarşisi ve hukuk kuralları arasındaki çatışmaların çözümünde kullanılan temel ilkeler açıklanacaktır.

Görseller ve konu akışı

  1. Neden ABD’de Modern Yazılı Anayasa?
  2. Kuvvetler Ayrılığı ve Fren ve Denge Sistemi
  3. Normlar Hiyerarşisi ve Normlar Çatışması

Bu hafta şu sorular tartışılacaktır:

  • ABD’de yeni siyasal düzenin kurulması neden üstün, bağlayıcı ve değiştirilmesi zor bir anayasa ihtiyacı doğurmuştur?
  • Kuvvetler ayrılığı ne anlama gelir; Amerikan anayasal düzeninde karşılıklı denetim ve denge nasıl sağlanır?
  • Normlar hiyerarşisi nedir ve anayasanın üstünlüğü ne ifade eder?
  • Hukuk kuralları çatıştığında üst normun, sonraki normun ve özel normun önceliği nasıl değerlendirilir?
2-1 ABD Anayasa devrimi
2-2 Kuvvetler ayrılığı
2-3 Normlar hiyerarşisi

3. HAFTA: ANAYASA NEDİR? 

Anayasanın Niteliği, Yapısı ve Türleri

İlk iki haftada tarihsel oluşumunu ele aldığımız anayasa, bu hafta bir hukuk normu olarak incelenecektir. “Anayasa nasıl bir metindir?” sorusundan hareketle anayasanın tanımı, hukuki niteliği ve sistematik yapısı açıklanacaktır. Anayasanın kanunlardan ayrılan özellikleri, düzenlediği temel konular ve farklı ölçütlere göre yapılan anayasa sınıflandırmaları ele alınacaktır.

Görseller ve konu akışı

  1. Anayasa Nedir?
  2. Anayasaların Sistematiği
  3. Anayasa ile Kanun Arasındaki Farklar
  4. Anayasaların İçeriği
  5. Anayasaların Tasnifi

Bu hafta şu sorular tartışılacaktır:

  • Anayasa nasıl bir hukuk normudur; üstünlüğü ve kurucu işlevi ne anlama gelir?
  • Anayasa hükümleri nasıl bir sistematik bütün oluşturur?
  • Anayasa ile kanun; normatif değer, yapım, değiştirilme ve içerik bakımından nasıl ayrılır?
  • Anayasalar hangi temel konuları düzenler?
  • Anayasalar hangi ölçütlerle sınıflandırılır ve bu sınıflandırmalar bize ne anlatır?
3-1 Anayasa nedir
3-4 Anayasaların sistematiği
3-2 Anayasa kanun farkı
3-5 Anayasaların içeriği
3-6 Anayasaların tasnifi

4. HAFTA: ANAYASALARIN YAPIMI VE DEĞİŞTİRİLMESİ 

Anayasaların Yapılması ve Değiştirilmesi

Bu hafta, dünyada anayasaların hangi koşullarda, kimler tarafından ve hangi yöntemlerle yapıldığı ve değiştirildiği incelenecektir. Anayasacılık dalgalarından hareketle yeni anayasa ihtiyacını doğuran tarihsel ve siyasal gelişmeler ele alınacaktır. Anayasa yapımına halkın katılım biçimleri, mevcut anayasanın değiştirilme usulleri ve bu süreçlerde kurucu iktidarın rolü açıklanacaktır. Yeni bir anayasal düzen kurmak ile mevcut düzen içinde anayasa değişikliği yapmak arasındaki ayrım özellikle vurgulanacaktır.

Görseller ve konu akışı

  1. Anayasacılık Dalgaları
  2. Anayasa Ne Zaman Yapılır?
  3. Anayasa Yapım Yöntemleri
  4. Anayasanın Değiştirilmesi
  5. Asli ve Tali Kurucu İktidar

Bu hafta şu sorular tartışılacaktır:

  • Dünyada anayasa yapımını tetikleyen tarihsel ve siyasal koşullar nelerdir?
  • Halk, anayasa yapımına hangi aşamalarda ve hangi yöntemlerle katılabilir?
  • Yeni anayasa yapımı ile anayasa değişikliği arasındaki fark nedir?
  • Anayasa değişikliği neden özel usullere ve geniş uzlaşıya bağlanır?
  • Asli ve tali kurucu iktidar; kaynakları, işlevleri ve sınırları bakımından nasıl ayrılır?
4-1 Anayasacılık dalgaları
4-2 Anayasaların yapımı
4-3 Anayasa yapım yöntemleri
4-4 Anayasaların değiştirilmesi
4-5 Kurucu iktidar

5. HAFTA: ANAYASALARIN ÜÇ YÖNÜ, YORUMLANMASI VE UYGULANMASI 

Anayasanın Üç Yönü, Yorumlanması ve Uygulanışı

Bu hafta anayasa, hukuki, siyasal ve toplumsal yönleri birlikte değerlendirilerek ele alınacaktır. Anayasa hükümlerinin anlamlandırılmasında kullanılan beş yorum yöntemi ve temel yorum ilkeleri açıklanacaktır. Ardından anayasal metin ile siyasal gerçeklik arasındaki ilişkiye odaklanılacaktır. Derslerde açıklanan kuralların uygulamada her zaman karşılık bulmadığı dikkate alınarak anayasal güvencelerin nasıl etkisizleşebildiği; sözde anayasa, kamuflaj anayasa, anayasasızlaştırma ve suistimalci anayasacılık kavramları üzerinden tartışılacaktır.

Görseller ve konu akışı

  1. Anayasanın Üç Yönü: Hukuk, Siyaset ve Toplum
  2. Anayasanın Yorumlanması
  3. Anayasanın Uygulanışı

Bu hafta şu sorular tartışılacaktır:

  • Anayasanın hukuki, siyasal ve toplumsal yönleri birbirini nasıl etkiler?
  • Lafzi, sistematik, tarihsel, amaçsal ve mantıksal yorum yöntemleri nasıl kullanılır?
  • Yorum ilkeleri, iktidarın sınırlandırılmasına ve hakların korunmasına nasıl katkı sağlar?
  • Bir anayasanın varlığı, anayasal devletin gerçekleşmesi için yeterli midir?
  • Anayasal güvenceler uygulamada nasıl aşındırılır; anayasasızlaştırma ve suistimalci anayasacılık nasıl ortaya çıkar?
5-1 Anayasanın üç yönü
5-2 Aanayasanın yorumu
5-3 Anayasanın uygulanışı

6. HAFTA: DEVLET 

Devletin Unsurları, Yapısı ve Farklı Devlet Anlayışları

Bu hafta devletin tanımı ve ülke, insan topluluğu ve egemenlik unsurları ele alınacaktır. Üniter ve federal devlet yapıları karşılaştırılacak; federal düzey ile federe birimler arasındaki yetki paylaşımı incelenecektir. Bölgeli devlet, konfederasyon ve topluluk esaslı federalizm açıklanacaktır. Ardından devlet başkanlığının kazanılması bakımından monarşi–cumhuriyet ayrımı yapılacak; devletler dinle ilişkileri, hukukla bağlılıkları, ekonomik düzenleri ve üstlendikleri görevler bakımından sınıflandırılacaktır.

Görseller ve konu akışı

  1. Devlet: Tanımı ve Unsurları
  2. Yapısı Bakımından Devlet: Üniter ve Federal Devlet
  3. Federal Devlet Nasıl İşler?
  4. Bölgeli Devlet, Konfederasyon ve Topluluk Esaslı Federalizm
  5. Monarşi ve Cumhuriyet
  6. Devlet Anlayışlarının Sınıflandırılması

Bu hafta şu sorular tartışılacaktır:

  • Devleti oluşturan unsurlar nelerdir; iç ve dış egemenlik ne anlama gelir?
  • Üniter devlet ile federal devlet nasıl ayrılır ve federasyonlarda yetkiler nasıl paylaşılır?
  • Bölgeli devlet, konfederasyon ve topluluk esaslı federalizmin ayırt edici özellikleri nelerdir?
  • Monarşi–cumhuriyet ayrımı neden demokrasi–otoriterlik ayrımıyla özdeş değildir?
  • Laik, teokratik, liberal, sosyalist, sosyal ve hukuk devleti kavramları hangi farklı ölçütlere dayanır?
6-1 Devletin unsurları
6-2 Yapısı bakımından devlet
6-3 Federal devlet
6-4 Diğer devletler
6-5 Monarşi ve cumhuriyet
6-6 Farklı devlet düzenleri

7. HAFTA: DEVLETİN İŞLEVİ 

Devletin Temel İşlevleri: Yasama, Yürütme ve Yargı

Bu hafta devletin yasama, yürütme ve yargı işlevleri ile bu işlevleri yerine getiren organların yapıları, görevleri ve birbirleriyle ilişkileri incelenecektir. Yasama organının görevleri ve yasama güvenceleri açıklandıktan sonra yürütmenin örgütlenme biçimleri ve işlevleri ele alınacaktır. Yargının bağımsızlığı, tarafsızlığı ve temel güvenceleri üzerinde durulacaktır. Böylece hükümet sistemlerini anlamak ve karşılaştırmak için gerekli kavramsal temel oluşturulacaktır.

Görseller ve konu akışı

  1. Devletin Üç Temel İşlevi
  2. Yasama: Yapısı ve Görevleri
  3. Yasama Güvenceleri: Sorumsuzluk ve Dokunulmazlık
  4. Yürütme: Yapısı ve İşlevleri
  5. Yargı: İşlevi, Güvenceleri ve Örgütlenmesi

Bu hafta şu sorular tartışılacaktır:

  • Yasama, yürütme ve yargı işlevleri nasıl ayrılır; organ ile işlev arasındaki fark nedir?
  • Parlamentolar kanun yapmanın dışında hangi görevleri üstlenir?
  • Yasama sorumsuzluğu ve dokunulmazlığı neden gereklidir; kapsamları ve sınırları nelerdir?
  • Yürütmenin farklı örgütlenme biçimleri, karar alma ve yönetim süreçlerini nasıl etkiler?
  • Yargının bağımsızlığı ve tarafsızlığı hangi güvencelere dayanır?
  • Yasama ile yürütmenin göreve gelişi, karşılıklı yetkileri ve sorumluluk ilişkileri hükümet sistemlerini nasıl şekillendirir?
7-1 Devletin temel işlevi
7-2 Yasama
7-3 Yasama dokunulmazlığı
7-4 Yürütme
7-5 Yargı

TEK DERS/EK DERS SINAV SORULARI

SORU – 1 :  “Anayasa” kavramını tanımlayınız. Anayasacılık hareketlerinin nerede başladığını ve temel amaçlarını kısaca anlatınız.

 SORU – 2 : Asli kurucu iktidar ve tali kurucu iktidar kavramlarını açıklayınız. Aralarındaki farkı anlatınız.

 SORU – 3 :  Anayasa yargısı ne demektir, açıklayınız. Türk anayasa yargısının temel özelliklerini yazınız.

 SORU – 4 :  Hükümet sistemi ne demektir ve neye göre belirlenir? Dünyada kuvvetler ayrılığını esas alan hükümet sistemlerinin adlarını yazınız.

 SORU – 5 : 1982 Anayasasının özelliklerini yazınız. (Anayasanın çeşitli yönlerden incelenmesini dikkate alınız). Yapım yönteminden bahsediniz.

Sınavlar ve Cevap Anahtarları

2019-2020

Bütünleme Sınavı

2018-2019

Bütünleme Sınavı

2017-2018

Bütünleme Sınavı

2016-2017

Bütünleme Sınavı

2015-2016

Bütünleme Sınavı

2014-2015

Bütünleme Sınavı

2013-2014

Bütünleme Sınavı

2012-2013

Bütünleme Sınavı

2011-2012

Bütünleme Sınavı

2010-2011 BAHAR

2010-2011 GÜZ

Anayasa Dersi

Bölüm, dönem, kredi ve öğrenci sayısı bilgileri

DÖNEM BÖLÜMÜ HDS Z/S Öğrenci

Sayısı

2008-2009 Bahar KAMU YÖNETİMİ 4 Z 104
2009-2010 Bahar KAMU YÖNETİMİ 4 Z 111
2010-2011 Güz SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ 3 Z 19
2011-2012 Güz SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ 3 Z 96
SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ (İÖ) 3 Z 86
2012-2013 Güz SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ 3 Z 113
SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ (İÖ) 3 Z 101
2013-2014 Güz SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ 3 Z 115
SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ (İÖ) 3 Z 105
2014-2015 Güz SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ 3 Z 128
SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ (İÖ) 3 Z 127
2015-2016 Güz SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ 3 Z 111
SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ (İÖ) 3 Z 129
2016-2017 Güz SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ 3 Z 126
SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ (İÖ) 3 Z 110
2017-2018 Güz SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ 3 Z 130
SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ (İÖ) 3 Z 110
2018-2019 Güz SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ 3 Z 127
SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ (İÖ) 3 Z 122
2019-2020 Güz SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ 3 Z 100
SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ (İÖ) 3 Z 38
2020-2021 Güz SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ 3 Z 8
2021-2022 Güz SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ 3 Z 99
2022-2023 Güz SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ 3 Z 79
2023-2024 Güz SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ 3 Z 108
2024-2025 Güz SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ 3 Z 126
2025-2026 Güz SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ 3 Z 155